Nowe zasady naliczania odsetek ustawowych

Nowe zasady naliczania odsetek ustawowych

Nowelizacja ustawy o terminach zap艂aty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niekt贸rych innych ustaw

W dniu 1 stycznia 2016 roku wesz艂a w 偶ycie ustawa z dnia 9 pa藕dziernika 2015 roku o zmianie ustawy o terminach zap艂aty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niekt贸rych innych ustaw (Dz. U. 2015 r. poz. 1830), kt贸rej przyj臋cie jest efektem wdro偶enia do polskiego porz膮dku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/7/UE dotycz膮cej zwalczania op贸藕nie艅 w p艂atno艣ciach w transakcjach handlowych (Dz. U. UE L 48 z dnia 23.02.2011 r.).

Do tej pory konstrukcja obliczania odsetek – rozumianych jako wynagrodzenia za korzystanie z cudzych pieni臋dzy lub te偶 odszkodowanie za op贸藕nienie w sp艂acie zobowi膮zania 鈥 by艂a stosunkowo prosta. Zgodnie z art. 359 搂 2 k.c. je偶eli nie okre艣lono wysoko艣ci odsetek zastosowanie mia艂y odsetki ustawowe. Jednak strony w umowie mog艂y okre艣li膰 inn膮 wysoko艣膰 odsetek, byle nie by艂a ona wy偶sza ni偶 odsetki maksymalne. W przypadku op贸藕nienia w p艂atno艣ci wierzyciel mo偶e 偶膮da膰 od d艂u偶nika odszkodowania w postaci odsetek obliczanych w spos贸b okre艣lony w art. 481 k.c.: je偶eli strony nie ustali艂y mi臋dzy sob膮 偶adnej warto艣ci, s膮 to odsetki ustawowe, a je偶eli okre艣lona zosta艂a wy偶sza warto艣膰 鈥 „wierzyciel m贸g艂 偶膮da膰 odsetek za op贸藕nienie wed艂ug tej wy偶szej stopy” (art. 481 搂 2 k.c.).

Od 1 stycznia 2016 r. nast膮pi艂a zmiana w sposobie ustalania odsetek ustawowych. Zgodnie ze znowelizowanym art. 359 k.c.:

  • odsetki ustawowe wynosz膮 sum臋 stopy referencyjnej NBP i 3,5 punkt贸w procentowych;
  • odsetki maksymalne nie mog膮 przekracza膰 dwukrotno艣ci odsetek ustawowych;
  • stopa referencyjna NBP zosta艂a powi臋kszona o 5,5 punkt贸w procentowych;
  • maksymalna wysoko艣膰 odsetek za op贸藕nienie nie mo偶e przekracza膰 dwukrotno艣ci podstawowej warto艣ci odsetek za op贸藕nienie.

Wysoko艣膰 powy偶ej wskazanych odsetek wynika z Obwieszczenia Ministra Sprawiedliwo艣ci z dnia 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysoko艣ci odsetek ustawowych oraz ustawowych za op贸藕nienie 聽(M. P. z 2016 r., poz. 46, poz. 47).

Znowelizowane art. 359 oraz art. 481 Kodeksu cywilnego:

Art.聽 359. [Odsetki]

搂聽 1. Odsetki od sumy pieni臋偶nej nale偶膮 si臋 tylko wtedy, gdy to wynika z czynno艣ci prawnej albo z ustawy, z orzeczenia s膮du lub z decyzji innego w艂a艣ciwego organu.

搂聽 2. Je偶eli wysoko艣膰 odsetek nie jest w inny spos贸b okre艣lona, nale偶膮 si臋 odsetki ustawowe w wysoko艣ci r贸wnej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 3,5 punkt贸w procentowych.

搂聽 2.1. Maksymalna wysoko艣膰 odsetek wynikaj膮cych z czynno艣ci prawnej nie mo偶e w stosunku rocznym przekracza膰 dwukrotno艣ci wysoko艣ci odsetek ustawowych (odsetki maksymalne).

搂聽 2.2. Je偶eli wysoko艣膰 odsetek wynikaj膮cych z czynno艣ci prawnej przekracza wysoko艣膰 odsetek maksymalnych, nale偶膮 si臋 odsetki maksymalne.

搂聽 2.3. Postanowienia umowne nie mog膮 wy艂膮cza膰 ani ogranicza膰 przepis贸w o odsetkach maksymalnych, tak偶e w razie dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje si臋 przepisy ustawy.

搂聽 3. (uchylony).

搂聽 4. Minister Sprawiedliwo艣ci og艂asza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urz臋dowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysoko艣膰 odsetek ustawowych.

Art.聽 481. [Odsetki za op贸藕nienie]

搂聽 1. Je偶eli d艂u偶nik op贸藕nia si臋 ze spe艂nieniem 艣wiadczenia pieni臋偶nego, wierzyciel mo偶e 偶膮da膰 odsetek za czas op贸藕nienia, chocia偶by nie poni贸s艂 偶adnej szkody i chocia偶by op贸藕nienie by艂o nast臋pstwem okoliczno艣ci, za kt贸re d艂u偶nik odpowiedzialno艣ci nie ponosi.

搂聽 2. Je偶eli stopa odsetek za op贸藕nienie nie by艂a oznaczona, nale偶膮 si臋 odsetki ustawowe za op贸藕nienie w wysoko艣ci r贸wnej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i 5,5 punkt贸w procentowych. Jednak偶e gdy wierzytelno艣膰 jest oprocentowana wed艂ug stopy wy偶szej, wierzyciel mo偶e 偶膮da膰 odsetek za op贸藕nienie wed艂ug tej wy偶szej stopy.

搂聽 2.1. Maksymalna wysoko艣膰 odsetek za op贸藕nienie nie mo偶e w stosunku rocznym przekracza膰 dwukrotno艣ci wysoko艣ci odsetek ustawowych za op贸藕nienie (odsetki maksymalne za op贸藕nienie).

搂聽2.2. Je偶eli wysoko艣膰 odsetek za op贸藕nienie przekracza wysoko艣膰 odsetek maksymalnych za op贸藕nienie, nale偶膮 si臋 odsetki maksymalne za op贸藕nienie.

搂聽 2.3. Postanowienia umowne nie mog膮 wy艂膮cza膰 ani ogranicza膰 przepis贸w o odsetkach maksymalnych za op贸藕nienie, tak偶e w przypadku dokonania wyboru prawa obcego. W takim przypadku stosuje si臋 przepisy ustawy.

搂聽 2.4 Minister Sprawiedliwo艣ci og艂asza, w drodze obwieszczenia, w Dzienniku Urz臋dowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wysoko艣膰 odsetek ustawowych za op贸藕nienie.

搂聽 3. W razie zw艂oki d艂u偶nika wierzyciel mo偶e nadto 偶膮da膰 naprawienia szkody na zasadach og贸lnych.

Zgodnie z art. 56 ustawy z dnia 9 pa藕dziernika 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zap艂aty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niekt贸rych innych ustaw, kt贸ra wesz艂a w 偶ycie 1 stycznia 2016r. do odsetek nale偶nych za okres ko艅cz膮cy si臋 przed dniem wej艣cia w 偶ycie tej ustawy 鈥 czyli odsetek nale偶nych za okres do dnia 31 grudnia 2015 r. 鈥 stosuje si臋 przepisy dotychczasowe. Natomiast do odsetek nale偶nych za okres od 1 stycznia 2016 r.stosuje si臋 przepisy znowelizowane.

Jednocze艣nie w transakcjach handlowych w rozumieniu ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zap艂aty w transakcjach handlowych, w zakresie odsetek za op贸藕nienie, b臋d膮 mia艂y zastosowanie uregulowania tej ustawy, nie za艣 Kodeksu cywilnego (nowy art. 4a ustawy o terminach zap艂aty w transakcjach handlowych).聽 Zgodnie z art. 55 ustawy 聽z dnia 9 pa藕dziernika 2015 r. o zmianie ustawy o terminach zap艂aty w transakcjach handlowych, ustawy – Kodeks cywilny oraz niekt贸rych innych ustaw, kt贸ra wesz艂a w 偶ycie 1 stycznia 2016 r. do transakcji handlowych zawartych przed dniem 聽31 grudnia 2015 r. stosuje si臋 przepisy dotychczasowe. Do transakcji handlowych zawartych po tej dacie zastosowanie maj膮 nowe odsetki ustawowe za op贸藕nienie w transakcjach handlowych 鈥 s膮 to odsetki w wysoko艣ci r贸wnej sumie stopy referencyjnej Narodowego Banku Polskiego i o艣miu punkt贸w procentowych, natomiast zgodnie z聽art. 11b ustawy o terminach zap艂aty w transakcjach handlowych do ustalenia wysoko艣ci odsetek ustawowych za op贸藕nienie w transakcjach handlowych stosuje si臋 stop臋 referencyjn膮 Narodowego Banku Polskiego obowi膮zuj膮c膮 w dniu:

  • 1 stycznia – do odsetek nale偶nych za okres od dnia 1 stycznia do dnia 30 czerwca (Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rozwoju z 7 stycznia 2016r. wysoko艣膰 odsetek ustawowych za op贸藕nienie w transakcjach handlowych, od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2016 r., wynosi聽9,50% w stosunku rocznym.),
  • 聽1 lipca – do odsetek nale偶nych za okres od dnia 1 lipca do dnia 31 grudnia.

Micha艂 R臋kas, aplikant adwokacki