Sąd Najwyższy pozbawia menadżerów szans na niższe składki na ubezpieczenia społeczne
Sąd Najwyższy wypowiedział się w najnowszym orzeczeniu z dnia 17 czerwca 2015 roku na temat tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym dla menadżerów świadczących usługi na podstawie kontraktów menadżerskich w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. SN wskazał, że wyłącznym tytułem do ubezpieczeń może być kontrakt menadżerski. Stanowisko SN z pewnością znajdzie odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów powszechnych, gdyż skład 7 sędziów postanowił o nadaniu uchwale charakteru zasady prawnej.
Problem dotyczący tego jaka powinna być podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla menadżerów świadczących usługi na podstawie kontraktów menadżerskich w ramach prowadzonej działalności gospodarczej od lat dzielił ZUS i sądy. Z punktu widzenia menadżera to, którą z podstaw powinien wykazywać ma kluczowe znaczenie, ponieważ różnica w wysokości składek dla każdego z tytułów może być pokaźna.
ZUS na przestrzeni lat konsekwentnie stał na stanowisku, że przedsiębiorca, którego jedynym źródłem przychodów jest kontrakt menadżerski podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu kontraktu menadżerskiego. Judykatura zaś, wspierając się na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008 r., sygn. akt I UK 138/08 wskazywała, że tytułem do ubezpieczenia jest działalność gospodarcza, w ramach której realizowany jest kontrakt menadżerski.
Dla zobrazowania jak istotne znaczenie miały powyższe rozbieżności wystarczy wskazać, że menadżer osiągający wynagrodzenie miesięczne na poziomie 30.000,00 zł kierując się wytycznymi ZUS obciążony był składką w wysokości 4.113,00 zł, zaś ten, który odwołał się od decyzji ZUS i uzyskał wyrok sądowy wskazujący jako podstawę oskładkowania prowadzoną działalność gospodarczą mógł opłacić składkę w wysokości ok 1.092,00 zł.
Im wyższe wynagrodzenie menadżera, tym dotkliwsza różnica w wysokości składek. Wynika to z tego, że w razie gdy tytułem do podlegania ubezpieczeniom jest kontrakt menadżerski, składki odprowadzane są od całości uzyskiwanego przychodu. Zaś w przypadku gdy tytułem do ubezpieczenia jest działalność gospodarcza przedsiębiorca sam deklaruje wysokość podstawy wymiaru składek i jedyne co go ogranicza to określona przepisami minimalna podstawa wymiaru składek, która w 2015 roku wynosi 2.375,40 zł. Tak więc składki na ubezpieczenia społeczne mogły być opłacane przez menadżerów od minimalnej podstawy wymiaru (gdy tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym była działalność gospodarcza) lub od realnej wysokości wynagrodzeń osiąganych na podstawie kontraktu menadżerskiego (gdy tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym był kontrakt menadżerski).
Niestety to co dobre dla menadżerów niekoniecznie było dobre dla środków gromadzonych przez ZUS, dlatego już pod koniec 2014 roku pojawiła się pierwsza jaskółka zwiastująca zmiany w korzystnej dla menadżerów linii orzeczniczej sądów powszechnych. Jaskółką tą był wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 listopada 2014 r., sygn. akt I UK 126/14, w którym SN zakwestionował możliwość objęcia menadżerów – członków zarządu, ubezpieczeniem społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Stanowisko to stało w sprzeczności z orzeczeniem SN z dnia 9 grudnia 2008 r. (I UK 138/08) powoływanym w dotychczasowym orzecznictwie sądów powszechnych korzystnym dla przedsiębiorców, bo wskazującym na możliwość podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej.
Ostateczne potwierdzenie zmiany linii orzeczniczej Sądu Najwyższego stanowi przywołana na wstępie uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2015 r., sygn. akt III UZP 2/15, w której SN kategorycznie wskazał, że tytułem do podlegania ubezpieczeniom społecznym przez członka zarządu związanego ze spółką kontraktem menadżerskim realizowanym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej jest wyłącznie kontrakt menadżerski. Sąd Najwyższy nadał uchwale moc zasady prawnej oraz zastrzegł, że przedstawiona w niej wykładnia wiąże od dnia podjęcia uchwały (czyli od 17 czerwca 2015 r.). Zasady prawne są wiążące dla zwykłych składów Sądu Najwyższego (skład zwykły liczy 3 sędziów) i formalnie nie wiążą sądów powszechnych, nie należy się jednak spodziewać, że sądy powszechne będą wydawać orzeczenia stojące w sprzeczności z zasadą prawną Sądu Najwyższego.
Na koniec warto zaznaczyć, że najnowsze orzeczenia SN dotyczą wprost członków zarządów, którzy zatrudniani są na podstawie kontraktów menadżerskich. Wciąż jest więc szansa, że inne osoby świadczące usługi zarządzania na podstawie kontraktów menadżerskich (pozostałe poza zarządem osoby z kadry kierowniczej – dyrektorzy, kierownicy itd.) będą mogły opłacać preferencyjne składki od prowadzonej działalności gospodarczej. Aby się o tym przekonać trzeba jednak zaczekać na uzasadnienie do uchwały SN, które nie zostało jeszcze opublikowane.
Anna Czechowska, radca prawny
